Czym jest wznowienie postępowania?

Wznowienie postępowania to nadzwyczajny tryb, który pozwala ponownie rozpatrzyć sprawę zakończoną ostateczną decyzją organu podatkowego. Zgodnie z art. 240 §1 pkt 5 Ordynacji podatkowej można o to wnioskować, gdy „wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję”.

Przesłanka ta od lat budziła wątpliwości interpretacyjne. Sporne było, czy „nieznane organowi” oznacza także „nieznane podatnikowi”.

O uchwałę w tej sprawie wystąpił prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kluczowe było ustalenie, czy w przypadku postępowania zakończonego decyzją ostateczną podatnik może skutecznie wnioskować o jego wznowienie, powołując się na nowe okoliczności lub dowody, które znał wcześniej, ale na które to się wcześniej nie powoływał.

Dwie linie orzecznicze

W orzecznictwie sądów administracyjnych przez lata wykształciły się dwie główne linie interpretacyjne dotyczące warunku „nieznanych dowodów”.  Pierwsza linia przyjmowała, że wznowienie postępowania jest możliwe tylko wtedy, gdy nowych dowodów lub okoliczności faktycznych nie znały ani organy podatkowe, ani podatnik. W tym ujęciu podatnik nie może domagać się wznowienia postępowania tylko dlatego, że pominął wcześniej znane mu fakty lub dokumenty. Takie podejście podkreślało zasadę trwałości decyzji administracyjnych oraz wyjątkowy charakter trybu wznowienia. Według drugiej linii orzeczniczej, nawet jeśli podatnik był świadomy istnienia określonych okoliczności lub dowodów w trakcie postępowania, lecz się na nie wówczas nie powołał, nie stoi to na przeszkodzie, aby mógł on wnioskować o wznowienie postępowania podatkowego i powołać się na te materiały. Istotne jest to, że dla organu podatkowego są to nowe okoliczności lub dowody.

„Uchwała NSA istotnie zmienia punkt ciężkości w sporach z fiskusem – dziś kluczowe jest nie to, co wiedział podatnik, lecz to, czym realnie dysponował organ w dniu wydania decyzji. To wzmacnia pozycję podatników i otwiera przestrzeń do ponownego uporządkowania spraw, które dotąd uznawano za definitywnie zamknięte.”

Fiskus nie wiedział? To wystarczy!

Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2025 r. (sygn. akt II FPS 3/25) jednoznacznie potwierdziła liberalne podejście. Sąd stwierdził, że przesłanką wznowienia postępowania może być ujawnienie dowodów lub okoliczności, które nie były znane organowi podatkowemu, niezależnie od tego, czy wiedział o nich podatnik. NSA opowiedział się więc za drugą linią orzecznictwa.

Jak zauważył sędzia Jan Rudowski, gdyby ustawodawca chciał uzależnić wznowienie postępowania także od braku wiedzy podatnika, wskazałby to wprost w przepisie. Natomiast zwrot użyty w kwestionowanym przepisie „wyjść na jaw” oznacza, że ktoś posiadał wiedzę na temat określonych dowodów lub okoliczności, ale nie była to wiedza powszechnie znana.

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za wykładnią, która wzmacnia ochronę praw podatników i zwiększa elastyczność w korygowaniu błędnych decyzji administracyjnych.

Dlaczego to ważne?

W praktyce uchwała otwiera podatnikom drogę do wznowienia spraw, w których wcześniej organy odmawiały ponownego rozpatrzenia argumentując, że podatnik „mógł wiedzieć”. Obecnie wystarczy wykazać, że istotne dla sprawy dowody nie były znane fiskusowi w dniu wydania decyzji.

Uchwała NSA to ważny sygnał dla podatników – pokazuje, że ostateczna decyzja fiskusa nie zawsze musi oznaczać koniec sprawy i w określonych sytuacjach można skutecznie domagać się jej ponownego zbadania.

Nasi doradcy podatkowi pomagają przedsiębiorcom oraz osobom fizycznym w ocenie, czy w ich przypadku istnieją przesłanki do wznowienia postępowania oraz jak najlepiej przygotować wniosek, by zwiększyć szansę na korzystne rozstrzygnięcie.