Obecne regulacje podatkowe

Obowiązujące przepisy wyraźnie różnicują skutki podatkowe likwidacji spółek w zależności od ich formy prawnej.

W przypadku spółek kapitałowych, w tym również spółek komandytowych i komandytowo-akcyjnych, likwidacja powoduje powstanie przychodu po stronie wspólników. Otrzymany majątek kwalifikowany jest jako przychód z zysków kapitałowych i podlega opodatkowaniu stawką 19%. Podstawę opodatkowania można pomniejszyć wyłącznie o wydatki na nabycie lub objęcie udziałów. W praktyce oznacza to opodatkowanie nadwyżki wartości majątku likwidacyjnego ponad wartość wniesionych wkładów.

Inaczej wygląda sytuacja w spółkach osobowych, które co do zasady nie są podatnikami podatku dochodowego. Dochód opodatkowywany jest na bieżąco na poziomie wspólników. W konsekwencji likwidacja takiej spółki nie powoduje ponownego opodatkowania środków pieniężnych ani składników majątku, przy czym w przypadku tych ostatnich opodatkowanie może pojawić się dopiero przy ich późniejszym zbyciu.

Stosowane optymalizacje podatkowe

Różnice w opodatkowaniu doprowadziły do utrwalenia praktyki polegającej na przekształceniu spółki kapitałowej w osobową przed jej likwidacją.

Taki schemat pozwalał na uniknięcie opodatkowania majątku przekazywanego wspólnikom, które w przypadku bezpośredniej likwidacji spółki kapitałowej podlegałoby 19% podatkowi. Z perspektywy obowiązujących przepisów działanie to było co do zasady dopuszczalne.

Stanowisko Ministerstwa Finansów

Ministerstwo Finansów wskazuje, że opisany mechanizm może prowadzić do nieuzasadnionego obniżenia efektywnego opodatkowania majątku przekazywanego wspólnikom w toku likwidacji spółek. W ocenie projektodawcy zasadniczy problem dotyczy sytuacji, w której spółka osobowa powstaje w wyniku przekształcenia podmiotu będącego podatnikiem CIT. W takim przypadku majątek zgromadzony w spółce nie podlegał wcześniej opodatkowaniu na poziomie wspólników, a następnie może zostać im przekazany w ramach likwidacji bez powstania obowiązku podatkowego.

Planowane zmiany

Projekt nowelizacji przewiduje wprowadzenie konkretnego mechanizmu ograniczającego opisane działania.

Jeżeli spółka osobowa powstała z przekształcenia zostanie zlikwidowana przed upływem trzech lat od przekształcenia, wspólnicy będą zobowiązani do rozpoznania przychodu odpowiadającego wartości otrzymanego majątku oraz opodatkowania go jako przychodu z zysków kapitałowych według stawki 19%.

W praktyce oznacza to zrównanie skutków podatkowych takiej likwidacji z likwidacją spółki kapitałowej.

„Planowane zmiany oznaczają, że przekształcenie spółki przed likwidacją przestanie być neutralnym etapem restrukturyzacji. Trzyletni okres między przekształceniem a likwidacją stanie się kluczowy dla oceny skutków podatkowych i ryzyka 19% PIT lub CIT.”

Wyjątki i praktyczne ryzyka

Projektowane przepisy nie różnicują przyczyn przeprowadzenia przekształcenia i likwidacji. Oznacza to, że nowe regulacje obejmą również sytuacje, które nie mają charakteru optymalizacji podatkowej.

W praktyce decyzje o przekształceniu lub likwidacji spółki często wynikają z obiektywnych okoliczności, takich jak zmiany właścicielskie, w tym śmierć wspólnika, względy zdrowotne, zmiana modelu biznesowego czy konieczność dostosowania do regulacji rynkowych.

Zastrzeżenia w tym zakresie zgłasza Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, wskazując na potrzebę wprowadzenia wyłączeń dla przypadków uzasadnionych gospodarczo.

Podsumowanie

Planowane zmiany znacząco ograniczą możliwość stosowania przekształceń jako elementu planowania likwidacji spółki. Kluczowe znaczenie będzie miał trzyletni okres między przekształceniem a likwidacją.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność weryfikacji planowanych restrukturyzacji, analizy skutków podatkowych w dłuższym horyzoncie oraz uwzględnienia nowych ryzyk przy podejmowaniu decyzji biznesowych.

Z uwagi na zakres proponowanych zmian, procesy przekształceń i likwidacji spółek powinny być każdorazowo poprzedzone szczegółową analizą podatkową.