Zakres dozwolonej działalności fundacji rodzinnej

Ustawa o fundacji rodzinnej dopuszcza prowadzenie działalności gospodarczej w ściśle określonym zakresie. Jednym z jej elementów jest możliwość zbywania mienia, pod warunkiem, że składniki majątku nie zostały nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży. Konstrukcja ta ma przeciwdziałać wykorzystywaniu fundacji jako narzędzia do prowadzenia klasycznej działalności handlowej.

Z podatkowego punktu widzenia, przekroczenie ustawowego zakresu działalności skutkuje utratą zwolnienia z CIT i opodatkowaniem dochodu sankcyjną stawką 25%. Kluczowe znaczenie ma zatem prawidłowe ustalenie celu nabycia danego składnika majątku oraz rzeczywistego sposobu jego wykorzystania w strukturze fundacji.

Stan faktyczny i stanowisko organu podatkowego

Sprawa rozpoznana przez sądy dotyczyła fundacji planującej nabywanie lokali mieszkalnych z przeznaczeniem na długoterminowy najem. Dochody z najmu miały stanowić źródło finansowania kolejnych inwestycji, co wpisywało się w model budowania stabilnego portfela aktywów generujących przychód pasywny. Fundacja zakładała możliwość sprzedaży nieruchomości po upływie co najmniej dziesięciu lat, nie traktując jej jednak jako celu nadrzędnego.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w wydawanej interpretacji indywidualnej przyjął restrykcyjną interpretację przepisów. Uznał, że skoro już na etapie planowania inwestycji brano pod uwagę potencjalne zbycie lokali, to oznacza, iż nieruchomości zostały nabyte z myślą o ich sprzedaży. W ocenie organu nie miał znaczenia okres faktycznego wykorzystywania nieruchomości ani charakter prowadzonej działalności. Decydujący miał być sam zamiar sprzedaży w przyszłości.

Takie podejście prowadziłoby w praktyce do znaczącego ograniczenia funkcji inwestycyjnej fundacji rodzinnej i zawężenia zakresu zwolnienia podatkowego.

„NSA wyraźnie odróżnia ‘możliwość sprzedaży’ od ‘zakupu wyłącznie pod odsprzedaż’. Jeżeli nieruchomość przez lata generuje przychód z najmu, to sprzedaż jest elementem zarządzania portfelem, a nie działalnością handlową – i to realnie stabilizuje bezpieczeństwo CIT fundacji rodzinnych.”

Ocena sądów administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny Rzeszowie, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, nie podzieliły stanowiska organu. Sądy zwróciły uwagę na literalne brzmienie przepisu, który posługuje się zwrotem „wyłącznie w celu dalszego zbycia”. Oznacza to konieczność ustalenia czy sprzedaż była jedynym i dominującym celem nabycia mienia.

Jeżeli nieruchomość przez wiele lat służy generowaniu przychodów z najmu i stanowi element długofalowej strategii inwestycyjnej, nie sposób uznać, że została nabyta wyłącznie w celu jej odsprzedaży. Sam fakt, że fundacja – działając racjonalnie – dopuszcza możliwość sprzedaży aktywa w przyszłości, nie przesądza o handlowym charakterze działalności.

NSA podkreślił, że ocena powinna uwzględniać całokształt okoliczności, w tym okres posiadania nieruchomości, sposób jej wykorzystania oraz funkcję, jaką pełni w majątku fundacji. Wieloletnie czerpanie dochodu z najmu ma istotne znaczenie dla kwalifikacji podatkowej późniejszej sprzedaży.

Znaczenie orzeczenia dla praktyki

Omawiany wyrok wzmacnia bezpieczeństwo podatkowe fundacji rodzinnych realizujących strategie inwestycyjne oparte na nieruchomościach. Potwierdza, że fundacja nie jest zobowiązana do biernego utrzymywania aktywów, aby zachować zwolnienie z CIT. Może ona racjonalnie zarządzać portfelem inwestycyjnym, w tym dokonywać sprzedaży składników majątku po określonym czasie.

Jednocześnie orzeczenie wskazuje na znaczenie właściwego udokumentowania przyjętej strategii inwestycyjnej. W praktyce kluczowe będzie wykazanie, że podstawowym celem nabycia nieruchomości było generowanie przychodów z najmu, a sprzedaż stanowiła ewentualny, wtórny element zarządzania aktywami.

Najnowsze stanowisko NSA potwierdza, że sprzedaż nieruchomości przez fundację rodzinną po wieloletnim okresie najmu może korzystać ze zwolnienia z CIT, o ile nie stanowiła wyłącznego celu nabycia danego składnika majątku. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty model funkcjonowania fundacji oraz faktyczny sposób wykorzystania aktywów.

Wyrok ten stanowi istotny punkt odniesienia dla fundatorów i zarządów fundacji rodzinnych planujących inwestycje w nieruchomości. Wskazuje, że ustawowa konstrukcja fundacji rodzinnej pozwala na aktywne, długoterminowe zarządzanie majątkiem, bez automatycznego ryzyka utraty preferencji podatkowych przy sprzedaży aktywów po latach ich wykorzystywania przez fundację.