Dotychczasowe zasady i ich konsekwencje

Zwolnienie podatkowe dla tzw. zerowej grupy podatkowej, obejmującej m.in. małżonka, dzieci, rodziców, rodzeństwo czy dziadków, uzależnione jest od spełnienia określonych warunków formalnych. Kluczowym z nich jest zgłoszenie nabycia rzeczy lub praw majątkowych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy.

Termin ten ma charakter materialnoprawny, co w praktyce oznaczało, że jego niedochowanie, niezależnie od przyczyny, prowadziło do bezpowrotnej utraty prawa do zwolnienia. W efekcie nawet osoby najbliższe spadkodawcy lub darczyńcy, które uchybiły terminowi z powodów losowych, podlegały opodatkowaniu według zasad właściwych dla I grupy podatkowej.

Nowe rozwiązanie – przywrócenie terminu

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn wprowadza mechanizm umożliwiający przywrócenie terminu zgłoszenia nabycia majątku. Podatnik będzie mógł złożyć stosowny wniosek, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Chodzi tu w szczególności o sytuacje takie jak poważna choroba, zdarzenia losowe czy inne obiektywne przeszkody uniemożliwiające dochowanie terminu.

Wniosek o przywrócenie terminu będzie należało złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia. Jednocześnie podatnik będzie zobowiązany do dokonania zgłoszenia nabycia na formularzu SD-Z2. Dopiero łączne spełnienie tych warunków umożliwi skorzystanie z preferencji podatkowej.

„Nowelizacja wprowadza długo oczekiwaną elastyczność w podatku od spadków i darowizn. Przywrócenie terminu likwiduje automatyzm sankcji i pozwala organom oceniać realne okoliczności uchybienia, co znacząco zwiększa bezpieczeństwo podatkowe najbliższej rodziny.”

Zakres zmian i ich skutki proceduralne

Nowe przepisy obejmą zarówno zgłoszenia dotyczące nabycia rzeczy i praw majątkowych przez najbliższą rodzinę, jak i szczególne zwolnienie przewidziane dla dziedziczenia przedsiębiorstwa lub udziału w nim. W obu przypadkach przywrócenie terminu będzie możliwe na wniosek podatnika.

Ustawodawca przewidział również skutki proceduralne w sytuacji, gdy organ podatkowy zdążył już wydać decyzję ustalającą podatek. Jeżeli termin zostanie skutecznie przywrócony, decyzja ta podlega uchyleniu, a postępowanie podatkowe zostaje umorzone. Rozwiązanie to ma istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony praw podatnika i stabilności jego sytuacji podatkowej.

Wejście w życie nowych przepisów

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Oznacza to, że nowe regulacje znajdą zastosowanie w stosunkowo krótkim czasie i mogą mieć znaczenie także dla podatników, wobec których postępowania podatkowe są jeszcze w toku.

Zmiana ta ma szczególne znaczenie dla podatników nabywających majątek o znacznej wartości, w tym nieruchomości lub przedsiębiorstwa. Przywrócenie terminu eliminuje automatyzm sankcji podatkowej i pozwala organom podatkowym uwzględniać rzeczywiste okoliczności towarzyszące uchybieniu.

Nowelizacja stanowi istotny krok w kierunku większej proporcjonalności i sprawiedliwości systemu podatkowego. Dla podatników oznacza realne wzmocnienie ochrony prawnej, a dla praktyki – konieczność uwzględnienia nowych instrumentów przy planowaniu i rozliczaniu nabycia majątku w drodze spadku lub darowizny.