Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego

Punktem wyjścia jest art. 889 § 1 k.p.c. Z przepisu tego wynika, że do banku kierowane jest zawiadomienie dotyczące zajęcia wierzytelności pieniężnej pochodzącej z rachunku bankowego do wysokości należności objętej egzekucją wraz z kosztami egzekucyjnymi. W tym samym przepisie przewidziano także wezwanie do niedokonywania wypłat z rachunku bez wymaganej podstawy w zakresie objętym zajęciem albo do przekazania informacji o przeszkodzie w przekazaniu zajętej kwoty w terminie siedmiu dni. Ustawa stanowi również, że zawiadomienie pozostaje skuteczne także wtedy, gdy nie wskazano numeru rachunku bankowego. Regulacja ta pokazuje, że skuteczność zajęcia nie została uzależniona wyłącznie od wskazania konkretnego numeru rachunku.

Przeczytaj również: Upadłość konsumencka a spadek. Z jakim ryzykiem musisz się liczyć?

Chwila powstania skutków zajęcia

Zgodnie z art. 890 § 1 k.p.c. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat z tego rachunku. Jest to moment istotny z punktu widzenia dalszych skutków prawnych. Przepis przewiduje jednocześnie, że zajęcie obejmuje nie tylko środki znajdujące się na rachunku w chwili jego dokonania, lecz także kwoty wpłacone po zajęciu oraz środki wpłacone na inny rachunek otwarty po dokonaniu zajęcia. Oznacza to, że ustawowa konstrukcja zajęcia nie odnosi się wyłącznie do salda istniejącego w jednym konkretnym momencie.

Zakres środków wyłączonych spod zajęcia

Nie wszystkie wpływy na rachunek bankowy są traktowane przez ustawę w taki sam sposób. Art. 890 § 1(1) k.p.c. przewiduje wyłączenia spod zajęcia. Dotyczą one określonych świadczeń, dodatków i zasiłków, w tym świadczeń wymienionych w art. 833 § 6 k.p.c. oraz wybranych świadczeń wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z tego względu analiza rachunku bankowego w kontekście zajęcia nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy określona kwota wpłynęła na rachunek, lecz wymaga również uwzględnienia tego, czy ustawa nie przewiduje dla niej ochrony przed zajęciem.

Wypłaty przewidziane w ustawie mimo zajęcia

Odrębnie uregulowano sytuacje, w których mimo zajęcia rachunku ustawa dopuszcza określone wypłaty. Zgodnie z art. 890 § 2 i § 2(1) k.p.c. dotyczy to bieżących wypłat na wynagrodzenie za pracę wraz z podatkami i innymi ciężarami ustawowymi oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym, w granicach przewidzianych przez ustawę. Przepisy określają również warunki formalne związane z takimi wypłatami, w tym konieczność przedstawienia dokumentów przewidzianych w ustawie. Tym samym także w tym zakresie ustawodawca przyjął model szczegółowej regulacji.

Przekazanie środków z zajętego rachunku

Z art. 889(2) k.p.c. wynika, że środki pieniężne z zajętego rachunku są przekazywane niezwłocznie na wskazany rachunek bankowy komornika. W przepisie posłużono się formułą ustawową odwołującą się do niezwłocznego przekazania środków, co należy odczytywać w kontekście całej regulacji dotyczącej zajęcia rachunku bankowego.

„Zajęcie rachunku bankowego nie oznacza automatycznie, że każda kwota na rachunku może zostać przekazana komornikowi. Bank musi uwzględnić moment skuteczności zajęcia, ustawowe wyłączenia, dopuszczalne wypłaty oraz ewentualne zbiegi egzekucji.”

Rachunek prowadzony w walucie obcej

Szczególne zasady odnoszą się do rachunku prowadzonego w walucie obcej. Art. 889(1) k.p.c. przewiduje, że należność jest co do zasady przekazywana w walucie polskiej po przeliczeniu według kursu kupna waluty obcej ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu przekazania należności. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której świadczenie pieniężne ma zostać spełnione wyłącznie w tej samej walucie obcej, w której prowadzony jest rachunek. W tym zakresie ustawodawca przewidział więc odrębny sposób postępowania.

Zbieg kilku zajęć

Przepisy odnoszą się także do sytuacji, w której wierzytelność z rachunku bankowego zostaje objęta więcej niż jednym zajęciem. Art. 889 § 3 k.p.c. reguluje przypadek, w którym środki znajdujące się na rachunku nie wystarczają na pokrycie wszystkich należności. W takim układzie ustawa przewiduje określony sposób postępowania oraz obowiązki informacyjne. Odrębnie uregulowano również zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Także w tym zakresie ustawodawca wprowadził własne reguły rozstrzygania kolejności i sposobu dalszego postępowania.

Rachunek wspólny

Kodeks postępowania cywilnego odnosi się również do rachunków wspólnych. Przepisy przewidują możliwość zajęcia wierzytelności z rachunku wspólnego prowadzonego dla dłużnika i innych osób. Dalsze czynności odnoszą się jednak do udziału przypadającego dłużnikowi, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie. Podobnie uregulowano rachunek wspólny małżonków. W tym zakresie przepisy przewidują również środki ochrony prawnej dla współposiadacza rachunku.

Odpowiedzialność banku

Art. 892 k.p.c. przewiduje odpowiedzialność banku za naruszenie przepisów dotyczących obowiązków związanych z zajęciem rachunku bankowego. Odpowiedzialność ta została przez ustawodawcę powiązana ze szkodą wyrządzoną wierzycielowi. Regulacja ta pokazuje, że przepisy określają nie tylko sam model postępowania ze środkami na rachunku, ale także skutki naruszenia przewidzianych obowiązków przez bank.

System teleinformatyczny

W aktualnym modelu ustawowym przewidziano także elektroniczny sposób komunikacji. Art. 893(2a) k.p.c. stanowi, że doręczanie pism bankowi oraz wnoszenie pism przez bank odbywa się za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Jest to element ustawowej konstrukcji tej kategorii spraw.

Zajęcie rachunku bankowego w postępowaniu upadłościowym

Warto zaznaczyć, że odrębnym zagadnieniem pozostaje rachunek bankowy w postępowaniu upadłościowym. W tym przypadku zastosowanie znajdują przepisy Prawa upadłościowego, a nie regulacje Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące zajęcia rachunku bankowego. Oznacza to, że choć w obu sytuacjach przedmiotem analizy mogą być środki pieniężne zgromadzone na rachunku, ich sytuacja prawna oceniana jest w oparciu o różne podstawy ustawowe. Z tego względu problematyki zajęcia rachunku bankowego oraz sytuacji rachunku bankowego w postępowaniu upadłościowym nie należy utożsamiać. Są to bowiem odrębne zagadnienia, regulowane przez różne przepisy i rozpatrywane w odmiennym kontekście prawnym. Przy omawianiu tych kwestii warto więc zachować rozróżnienie pomiędzy regulacjami odnoszącymi się do postępowania egzekucyjnego a przepisami właściwymi dla postępowania upadłościowego.

Konkluzja

Regulacje dotyczące zajęcia rachunku bankowego obejmują zagadnienia związane z chwilą skuteczności zajęcia, zakresem środków objętych i wyłączonych spod zajęcia, dopuszczalnymi wypłatami, przekazaniem środków, rachunkami walutowymi, rachunkami wspólnymi oraz sytuacją zbiegu kilku zajęć. Zagadnienia te tworzą ustawowy model odnoszący się do rachunku bankowego w przypadku jego zajęcia.

Zobacz też: Restrukturyzacja czy upadłość – co wybrać i kiedy?