Fikcja doręczenia – czy dwa awiza zawsze wystarczą?

Mechanizm przewidziany w art. 139 § 1 k.p.c. pozwala w określonych sytuacjach uznać pismo za doręczone mimo braku jego faktycznego odbioru. Jeżeli przesyłki nie można doręczyć w zwykły sposób, pozostawia się ją w placówce operatora pocztowego, a adresat otrzymuje zawiadomienie o możliwości odbioru. Jeżeli nie podejmie przesyłki w pierwszym terminie, zawiadomienie zostaje ponowione.

Nie oznacza to jednak, że każde dwukrotne awizowanie automatycznie przesądza o skuteczności doręczenia. Znaczenie ma przede wszystkim prawidłowość adresu, danych adresata oraz całej procedury awizowania. Jeżeli korespondencję skierowano pod adres, pod którym dana osoba faktycznie nie mieszka, sam fakt pozostawienia dwóch awiz nie powinien kończyć analizy skuteczności doręczenia.

Od tego mechanizmu należy odróżnić doręczenie przewidziane w art. 138 k.p.c., kiedy pismo faktycznie odbiera inna osoba, np. dorosły domownik, a w określonych przypadkach administracja domu, dozorca lub sołtys. Jeszcze inną sytuacją jest odmowa przyjęcia pisma – zgodnie z art. 139 § 2 k.p.c. może ona prowadzić do uznania doręczenia za dokonane.

Przeczytaj również: Upadłość konsumencka a spadek. Z jakim ryzykiem musisz się liczyć?

Pierwsze pismo do pozwanego i rola komornika

Szczególne znaczenie ma art. 139¹ k.p.c. Jeżeli pozwany będący osobą fizyczną nie odbierze pierwszego pisma wymagającego podjęcia obrony, a wcześniej nie doręczono mu skutecznie żadnego pisma w sprawie, sąd może zobowiązać powoda do doręczenia korespondencji za pośrednictwem komornika.

Nie dzieje się tak jednak zawsze. Obowiązek ten nie powstaje, jeżeli aktualność adresu pozwanego wskazanego w pozwie nie budzi wątpliwości. Jeżeli natomiast sąd zobowiąże powoda do skorzystania z doręczenia komorniczego, ma on dwa miesiące na przedstawienie potwierdzenia doręczenia albo pisemnego dowodu, że pozwany rzeczywiście mieszka pod wskazanym adresem.

„Doręczenie pisma sądowego nie jest wyłącznie czynnością techniczną. Od jego prawidłowości zależy możliwość realnego udziału strony w postępowaniu i skuteczność podejmowanych przez nią działań procesowych. Dlatego każda sytuacja wymaga oceny, czy procedura doręczenia została rzeczywiście przeprowadzona zgodnie z przepisami.”

Czy doręczenie komornicze zawsze jest skuteczne?

Samo przekazanie pisma komornikowi nie oznacza, że doręczenie zakończy się skutkiem procesowym. Sposób działania komornika reguluje przede wszystkim art. 3a ustawy o komornikach sądowych. Jeżeli adresata nie zastano, komornik ustala, czy faktycznie zamieszkuje on pod wskazanym adresem, a dokonane ustalenia dokumentuje w protokole.

Jeżeli komornik ustali, że adresat pod tym adresem mieszka, ale nie udało się wręczyć mu pisma, pozostawia się zawiadomienie o możliwości odbioru korespondencji w kancelarii komornika w terminie 14 dni. Po bezskutecznym upływie tego terminu pismo może zostać uznane za doręczone.

Jeżeli jednak komornik ustali, że adresat nie mieszka pod wskazanym adresem, albo nie będzie możliwe ustalenie, czy rzeczywiście tam zamieszkuje, pismo zostaje zwrócone podmiotowi zlecającemu doręczenie. W takiej sytuacji nie powstaje automatycznie skutek doręczenia.

Możliwe jest następnie zlecenie komornikowi dodatkowych czynności zmierzających do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania. Nie oznacza to jednak, że komornik prowadzi nieograniczone poszukiwania adresata. Działa jako funkcjonariusz publiczny i wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych mu ustawą.

Bezskuteczne doręczenie a kurator

Brak skutecznego doręczenia przez komornika nie oznacza automatycznego ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Zgodnie z art. 144 k.p.c. konieczne jest uprzednie uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony rzeczywiście nie jest znane.

Konkluzja

Fikcja doręczenia oraz doręczenie za pośrednictwem komornika stanowią instrumenty służące zapewnieniu sprawności postępowania przy jednoczesnym poszanowaniu prawa strony do rzetelnego procesu i realnej możliwości podjęcia obrony. Ich zastosowanie nie może mieć jednak charakteru automatycznego.

Sam fakt dwukrotnego awizowania przesyłki nie przesądza jeszcze o skuteczności doręczenia, podobnie jak samo skierowanie korespondencji do doręczenia przez komornika nie gwarantuje powstania skutku procesowego. Ocena skuteczności doręczenia każdorazowo wymaga zbadania całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, w szczególności aktualności adresu, prawidłowości przeprowadzonej procedury doręczeniowej oraz treści ustaleń dokonanych przez komornika.

Dopiero łączna analiza tych elementów pozwala stwierdzić, czy doręczenie zostało dokonane zgodnie z przepisami i czy mogło skutecznie rozpocząć bieg terminów procesowych.

Zobacz też: Restrukturyzacja czy upadłość – co wybrać i kiedy?