Przed ogłoszeniem upadłości

Podstawą egzekucji alimentów jest tytuł wykonawczy. Zgodnie z art. 1082 k.p.c. sąd nadaje z urzędu klauzulę wykonalności tytułowi zasądzającemu alimenty i doręcza go wierzycielowi. Wniosek o wszczęcie egzekucji można złożyć również do komornika właściwego według miejsca zamieszkania wierzyciela alimentacyjnego – art. 1081 § 1 k.p.c.

Komornik podejmuje z urzędu czynności zmierzające do ustalenia zarobków, majątku i miejsca zamieszkania dłużnika. Sama bezskuteczność egzekucji nie stanowi podstawy jej umorzenia. Komornik jest jednak związany treścią tytułu wykonawczego i co do zasady nie bada zasadności ani wysokości obowiązku, co wynik wprost z art. 804 § 1 k.p.c.

Przeczytaj również: Upadłość konsumencka a spadek. Z jakim ryzykiem musisz się liczyć?

 Po ogłoszeniu upadłości

Skutki dla egzekucji powstają z dniem ogłoszenia upadłości, a nie z dniem złożenia wniosku. Postępowanie egzekucyjne wszczęte wcześniej i skierowane do majątku wchodzącego do masy upadłości ulega zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości – umorzeniu z mocy prawa, zgodnie z art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Kwoty wyegzekwowane przed ogłoszeniem upadłości, lecz niewydane wierzycielowi, przekazuje się do masy upadłości  zgodnie z art. 146 ust. 2. Po ogłoszeniu upadłości nie można wszcząć nowej egzekucji z majątku masy. Wyjątek dotyczy wykonania zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych, o którym mowa w art. 146 ust. 3.

Ogłoszenie upadłości nie wyłącza możliwości wystąpienia o zasądzenie, podwyższenie lub obniżenie alimentów. Postępowanie prowadzi się przeciwko upadłemu, a nie przeciwko syndykowi o czym mowa w art. 144 ust. 3. Syndyk może natomiast żądać zmiany orzeczenia albo umowy dotyczącej alimentów, lecz nie może samodzielnie zmienić wysokości świadczenia.

„Upadłość konsumencka porządkuje sytuację majątkową dłużnika, ale nie uchyla obowiązków wobec osób uprawnionych do alimentów. Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie między zobowiązaniami objętymi postępowaniem a tymi, które nadal muszą być regulowane na bieżąco.”

Zaległe i bieżące alimenty

Alimenty wymagalne przed ogłoszeniem upadłości stanowią wierzytelności upadłościowe. Należność główna podlega zaspokojeniu w kategorii pierwszej, a odsetki w kategorii trzeciej  (art. 342 ust. 1 pkt 1 i 3). Odsetki uwzględnia się do dnia poprzedzającego ogłoszenie upadłości (art. 247 ust. 2).

Wierzyciel powinien zgłosić wierzytelność syndykowi w terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia w Rejestrze. Uchybienie terminowi nie powoduje wygaśnięcia wierzytelności, ale może wiązać się z dodatkowymi kosztami. Wierzyciel alimentacyjny może składać pisma z pominięciem systemu teleinformatycznego – art. 216aa Prawa upadłościowego.

Alimenty przypadające za okres po ogłoszeniu upadłości syndyk wypłaca z funduszów masy w terminach ich płatności, do dnia sporządzenia ostatecznego planu podziału. Wypłata na rzecz każdego uprawnionego nie może każdorazowo przekraczać minimalnego wynagrodzenia za pracę – art. 343 ust. 2. Niewypłacona część nie wygasa i nadal obciąża upadłego.

Jeżeli to upadły jest uprawniony do alimentów, świadczenia te co do zasady nie wchodzą do masy upadłości, ponieważ są wyłączone spod egzekucji na podstawie art. 833 § 6 k.p.c. w związku z art. 63 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego.

Plan spłaty i zakończenie postępowania

W okresie wykonywania planu spłaty egzekucja alimentów może być prowadzona, ponieważ zobowiązania alimentacyjne są wyłączone spod zakazu egzekucji – art. 491¹⁵ ust. 6 w związku z art. 491²¹ ust. 2.

Po wykonaniu planu spłaty zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu. Niezaspokojone należności mogą być nadal dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym.

Upadłość zmienia zatem sposób dochodzenia alimentów, ale nie usuwa długu. Sąd rozstrzyga o istnieniu i wysokości obowiązku alimentacyjnego, komornik wykonuje tytuł wykonawczy, a syndyk zarządza masą i dokonuje wypłat zgodnie z Prawem upadłościowym.

Zobacz też: Restrukturyzacja czy upadłość – co wybrać i kiedy?