Zabezpieczenie majątkowe – czym jest i kiedy może zostać zastosowane?
Artykuły
05/05/2026
Bartłomiej Balkao
Zabezpieczenie majątkowe jest instrumentem, które ma zapewnić realne wykonanie przyszłego orzeczenia. Nie jest karą ani ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Jego funkcją jest zabezpieczenie majątku na wypadek, gdyby w toku postępowania okazało się konieczne wykonanie grzywny, świadczenia pieniężnego, przepadku, środka kompensacyjnego, obowiązku zwrotu korzyści majątkowej albo kosztów sądowych.
W praktyce zabezpieczenie ma zapobiec sytuacji, w której osoba objęta postępowaniem wyzbywa się majątku, przenosi go na inne osoby, ukrywa aktywa albo w inny sposób utrudnia późniejsze wykonanie orzeczenia. Dlatego przepisy pozwalają organom zadziałać jeszcze przed zakończeniem sprawy, ale tylko wtedy, gdy istnieją ku temu ustawowe przesłanki.
Podstawowa przesłanka: realna obawa utrudnienia wykonania orzeczenia
Zabezpieczenie majątkowe może zostać zastosowane, jeżeli oskarżonemu zarzucono popełnienie przestępstwa, za które albo w związku z którym możliwe jest orzeczenie określonych konsekwencji majątkowych. Chodzi w szczególności o grzywnę, świadczenie pieniężne, przepadek, środek kompensacyjny, zwrot korzyści majątkowej albo jej równowartości.
Samo prowadzenie postępowania nie wystarcza jednak do zastosowania zabezpieczenia. Konieczna jest uzasadniona obawa, że bez zabezpieczenia wykonanie przyszłego orzeczenia będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione. To oznacza, że organ powinien ocenić konkretne okoliczności sprawy, a nie stosować zabezpieczenie automatycznie.
Zabezpieczenie może objąć także przyszłe koszty sądowe, ale również w tym przypadku musi istnieć obawa, że bez zabezpieczenia ich wykonanie będzie niemożliwe albo istotnie utrudnione.
Na jakim majątku można ustanowić zabezpieczenie?
Co do zasady zabezpieczenie następuje na mieniu oskarżonego. Przepisy przewidują jednak również sytuacje, w których zabezpieczenie może dotyczyć majątku innych podmiotów, jeżeli majątek ten pozostaje związany z przestępstwem, korzyścią majątkową albo możliwym przepadkiem.
W sprawach dotyczących przepadku lub zwrotu korzyści majątkowej zabezpieczenie może zatem wykraczać poza klasyczne ujęcie, w którym obejmuje wyłącznie majątek osoby, której postawiono zarzut. Szczególne znaczenie ma to w sprawach, w których istnieje podejrzenie przeniesienia korzyści, ukrycia majątku albo wykorzystania określonych składników majątkowych do popełnienia czynu.
Sposoby zabezpieczenia
Zasadą jest, że zabezpieczenie majątkowe wykonuje się według sposobów przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. W praktyce może ono polegać między innymi na zajęciu ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego, innych wierzytelności lub praw majątkowych, a także na obciążeniu nieruchomości hipoteką przymusową.
Możliwe jest również ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu albo zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym.
W przypadku zabezpieczenia grożącego przepadku przepisy karne wskazują dodatkowo na zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz na zakaz zbywania i obciążania nieruchomości. Taki zakaz powinien zostać ujawniony w księdze wieczystej, a jeżeli księga nie jest prowadzona to w zbiorze dokumentów.
Zakres zabezpieczenia musi być proporcjonalny
Bardzo istotne jest to, że zabezpieczenie nie może być nadmierne. W postanowieniu należy określić zarówno sposób zabezpieczenia, jak i jego zakres kwotowy. Organ powinien uwzględnić możliwy rozmiar grzywny, środka karnego, przepadku, środka kompensacyjnego lub innych należności, których wykonanie ma zostać zabezpieczone.
Innymi słowy, zabezpieczenie powinno odpowiadać potrzebie konkretnej sprawy. Nie powinno prowadzić do zajęcia majątku w zakresie szerszym, niż jest to potrzebne do zabezpieczenia przyszłego orzeczenia. Wyjątek dotyczy przedmiotów, które same mogą podlegać przepadkowi, ponieważ pochodzą bezpośrednio z przestępstwa albo służyły lub były przeznaczone do jego popełnienia.
„Zabezpieczenie majątkowe nie jest karą, ale narzędziem ochrony skuteczności postępowania. Kluczowe jest jednak to, aby jego zakres był proporcjonalny i oparty na realnej obawie utrudnienia wykonania orzeczenia – inaczej może zostać skutecznie zakwestionowane.”
Zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem
Szczególną formą zabezpieczenia jest ustanowienie przymusowego zarządu przedsiębiorstwa. Może ono dotyczyć przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części. Zarządcą powinna być osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego.
W postępowaniu przygotowawczym postanowienie o takim zabezpieczeniu wydaje prokurator, ale wymaga ono zatwierdzenia przez sąd. Prokurator powinien wystąpić do sądu o zatwierdzenie najpóźniej w terminie 7 dni, a sąd powinien rozstrzygnąć w tym przedmiocie również w terminie 7 dni od przekazania postanowienia. Jeżeli sąd odmówi zatwierdzenia, zabezpieczenie upada z chwilą uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia.
Zarządca ma zapewnić ciągłość pracy przedsiębiorstwa, sporządzić spis składników majątkowych i praw majątkowych oraz przekazywać organom informacje istotne dla postępowania. Właściciel przedsiębiorstwa lub osoba nim kierująca może wnosić o wyłączenie określonych składników z zabezpieczenia.
Tymczasowe zajęcie mienia
Przepisy przewidują także tymczasowe zajęcie mienia. Policja może dokonać takiego zajęcia, gdy zachodzi obawa usunięcia mienia ruchomego osoby podejrzanej. Jest to środek pilny, stosowany zanim zostanie wydane właściwe postanowienie o zabezpieczeniu.
Tymczasowe zajęcie ma ograniczony czas obowiązywania. Upada, jeżeli w ciągu 7 dni od jego dokonania nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym. Nie może obejmować przedmiotów, które nie podlegają egzekucji.
Zabezpieczenie w sprawach karnych skarbowych
W sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe zabezpieczenie może dotyczyć między innymi środka karnego, obowiązku zwrotu korzyści majątkowej oraz należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym. Również tutaj warunkiem jest uzasadniona obawa, że bez zabezpieczenia wykonanie orzeczenia albo ściągnięcie należności będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione.
Kodeks karny skarbowy przewiduje także możliwość tymczasowego zajęcia mienia ruchomego osoby podejrzanej, jeżeli istnieje obawa jego usunięcia. W sprawach skarbowych szczególne znaczenie mają również regulacje dotyczące zatrzymania przesyłki, sprzedaży określonych przedmiotów oraz składania rzeczy lub środków pieniężnych do depozytu.
Wykonanie zabezpieczenia
Na etapie wykonania zabezpieczenia istotne znaczenie mają przepisy kodeksu karnego wykonawczego. Zasadniczo egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, grzywny, świadczenia pieniężnego oraz należności sądowych prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Inaczej wygląda egzekucja przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. W tym zakresie właściwy jest naczelnik urzędu skarbowego, który prowadzi egzekucję według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono jednocześnie przepadek oraz inne należności, sąd albo prokurator może zlecić wykonanie całego zabezpieczenia naczelnikowi urzędu skarbowego. Środki pieniężne objęte zabezpieczeniem albo pochodzące ze sprzedaży zabezpieczonego mienia powinny być przechowywane na rachunkach depozytowych Ministra Finansów.
Ochrona osoby, której majątek zabezpieczono
Osoba, której majątek został objęty zabezpieczeniem, nie jest pozbawiona ochrony prawnej. Na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie. Zabezpieczenie powinno zostać uchylone w całości albo w części, jeżeli ustaną przyczyny jego zastosowania albo pojawią się podstawy do jego ograniczenia.
Przepisy wyłączają również możliwość zabezpieczenia rzeczy, wierzytelności i praw, które nie podlegają egzekucji. Ma to chronić podstawowe składniki majątku, które ustawodawca uznaje za wyłączone spod przymusowego dochodzenia należności.
W przypadku zajęcia rachunku bankowego przedsiębiorcy albo właściciela gospodarstwa rolnego sąd może określić kwoty potrzebne na bieżące wypłaty wynagrodzeń, podatki, inne ustawowe obciążenia oraz koszty prowadzenia działalności. Jest to ważny mechanizm, który pozwala ograniczyć negatywny wpływ zabezpieczenia na bieżące funkcjonowanie przedsiębiorstwa.
Kiedy zabezpieczenie upada?
Zabezpieczenie majątkowe nie ma charakteru bezterminowego. W postępowaniu karnym upada, jeżeli nie zostanie prawomocnie orzeczone żadne z rozstrzygnięć, które miało być zabezpieczone, a powództwo o zabezpieczone roszczenie nie zostanie wytoczone w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia.
W sprawach karnych skarbowych zabezpieczenie należności publicznoprawnej upada, jeżeli w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie nie zostanie wszczęta egzekucja tych należności.
Z kolei przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują własne reguły upadku zabezpieczenia, w szczególności po uprawomocnieniu się orzeczenia uwzględniającego zabezpieczone roszczenie, jeżeli uprawniony nie podejmie w odpowiednim terminie dalszych czynności egzekucyjnych.
Podsumowanie
Zabezpieczenie majątkowe jest istotnym instrumentem ochrony skuteczności postępowania karnego, karnego skarbowego i wykonawczego. Pozwala zabezpieczyć majątek na potrzeby przyszłego wykonania orzeczenia, ale nie może być stosowane dowolnie. Wymaga ustawowej podstawy, realnej obawy utrudnienia wykonania orzeczenia oraz zachowania proporcjonalności.
W praktyce jest to narzędzie o dużej sile oddziaływania, ponieważ może obejmować rachunki bankowe, wynagrodzenie, ruchomości, nieruchomości, prawa majątkowe, a nawet przedsiębiorstwo. Dlatego tak istotne jest, aby każdorazowo badać nie tylko formalną podstawę zabezpieczenia, ale również jego zakres, sposób wykonania oraz możliwość zaskarżenia albo uchylenia, gdy przestaje być potrzebne.
Zabezpieczenie majątkowe jest instrumentem, które ma zapewnić realne wykonanie przyszłego orzeczenia. Nie jest karą ani ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Jego funkcją jest zabezpieczenie majątku na wypadek, gdyby w toku postępowania okazało się konieczne wykonanie grzywny, świadczenia pieniężnego, przepadku, środka kompensacyjnego, obowiązku zwrotu korzyści majątkowej albo kosztów sądowych.
Hedging, czyli zabezpieczanie ryzyka finansowego, polega na stosowaniu określonych instrumentów lub mechanizmów mających ograniczyć negatywne skutki zmian rynkowych, w szczególności wahań kursów walut, stóp procentowych lub cen towarów. W praktyce celem hedgingu jest zmniejszenie niepewności co do przyszłych przepływów pieniężnych albo kosztów działalności.
Ministerstwo Finansów pracuje nad wprowadzeniem do ordynacji podatkowej instytucji ugody podatkowej. Nowe rozwiązanie ma umożliwić podatnikom i płatnikom zawarcie porozumienia z organem podatkowym w sprawach dotyczących zaległości podatkowych. Celem zmian jest ograniczenie liczby długotrwałych sporów oraz stworzenie bardziej elastycznego mechanizmu zakończenia postępowań.
W relacjach pracowniczych na szczeblu managerskim granica między prawem pracodawcy do optymalizacji biznesu a ochroną trwałości stosunku pracy bywa niezwykle cienka. Istotne znaczenie dla interpretacji tych przepisów ma orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z dnia 8 maja 2024 r. (sygn. akt II PSKP 67/23). Sąd Najwyższy uznał w nim, że pracodawca ma prawo poszukiwać „lepszego” pracownika na stanowisko kierownicze, a wymiana jednego managera na drugiego, wykazującego lepsze predyspozycje, mieści się w granicach racjonalizacji zatrudnienia.
Rozliczenia wewnątrzgrupowe coraz częściej stają się przedmiotem zainteresowania nie tylko w obszarze CIT i cen transferowych, ale również VAT. Z perspektywy grup kapitałowych oznacza to, że dotychczasowe podejście do dokumentowania i rozliczania transakcji z podmiotami powiązanymi może okazać się niewystarczające.
Opodatkowanie wypłat zaliczek na poczet dywidendy w spółkach stosujących estoński CIT od dłuższego czasu budziło wątpliwości interpretacyjne. Kluczowe pytanie dotyczyło tego, czy taka wypłata stanowi przychód wspólnika podlegający opodatkowaniu PIT już w momencie jej przekazania. Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że w określonych warunkach obowiązek podatkowy nie powstaje na etapie wypłaty zaliczki.
Plan spłaty wierzycieli to etap upadłości konsumenckiej, w którym sąd ustala, ile i jak długo masz spłacać wierzycielom po zakończeniu głównej części postępowania. Dla wielu osób wydaje się, że po ogłoszeniu upadłości najgorsze już minęło. To nie zawsze prawda. Jeśli plan spłaty nie jest wykonywany, mogą pojawić się poważne problemy.
Nowa interpretacja Dyrektora KIS pokazuje, że spółki komunalne nie powinny automatycznie zakładać braku obowiązku sporządzania lokalnej dokumentacji cen transferowych. Sam fakt, że właścicielem spółki jest gmina, może nie wystarczyć do zastosowania zwolnienia. Mowa o interpretacji z dnia 1 września 2025 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.352.2025.1.EJ, organ uznał w niej za nieprawidłowe stanowisko spółki, która twierdziła, że transakcje z gminą jako jedynym właścicielem korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 11n pkt 5 ustawy o CIT.
Niedawno pojawiła się dyskusja o nowych oznaczeniach w JPK_V7. Główne pytanie brzmi: jak oznaczać dokumenty przy imporcie usług i WNT – jako BFK czy DI?
Najprostsza zasada to uznanie, że w przypadku posiadania faktury stosujemy znacznik BFK, jeśli brak faktury to znacznik DI.
Zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) przy zakupie pierwszej nieruchomości, przewidziane w art. 9 pkt 17 ustawy o PCC, od początku budziło wątpliwości w przypadku nabycia dokonywanego przez więcej niż jednego kupującego. Kluczowe pytanie dotyczyło tego, czy warunki zwolnienia muszą spełniać wszyscy nabywcy, czy też możliwe jest jego zastosowanie jedynie wobec części z nich. Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje na dopuszczalność proporcjonalnego zastosowania zwolnienia, co stanowi istotne odejście od dotychczasowej praktyki.
